Man

*' જો ઉપયોગ લેતાં આવડે તો મનુષ્યનું મન જ અદ્ભૂત બળનો ભંડાર છે.અનુકૂળ મન એટલે જ સુખ અને પ્રતિકૂળ મન એટલે જ દુઃખ.જો કે સુખ,દુઃખ અને મન-આ બધુંય દૃશ્ય પદાર્થો જ છે.પણ સગુણ બ્રહ્મક્ષેત્રે તેનું મહત્વ ઘણું જ છે.પ્રકૃતિ તત્ત્વનું યથાર્થ રહસ્ય જ્યાં સુધી સમજાય નહીં ત્યાં સુધી પ્રકૃતિનો અતિક્રમ કરી,પ્રકૃતિથી પર પુરુષતત્ત્વમાં સ્થિતિ પમાય નહીં.જો કે પરમાત્મા સર્વનો આધાર છે.તે કોઈનેય ભુલ્યો નથી. ભૂલે તેમ છે પણ નહીં,કેમ કે તે સર્વનો અંતરાત્મા બનીને રહેલો છે.તેની તરફ નજર જવી જોઈએ. પરમાત્મા ખોયો નથી પણ ભુલાયો છે.સર્વની ચિંતા તેને છે કારણ કે તે વિશ્વંભરનાથ છે.તે સર્વનો છે અને સર્વમાં સમાયો છે.તે સર્વ વ્યાપક છે.બધે તે જ છે.તે સ્વયં અમર અસ્તિત્વ છે.આપણે ક્યાં છીએ ?'-પ.પૂ.દયાળુ ભગવાન*

Hari om

"...સાધનાની દ્રષ્ટીએ દેહ એ સાધન છે. દેહની અંદર ઇન્દ્રીયો છે. આ ઇન્દ્રીયોની અંદર જે શક્તિ, જે તત્વ વ્યાપેલુ છે એ પ્રાણતત્વ છે અને ઇન્દ્રીયોના વિષયમા જે તત્વ ફેલાય છે એ જીવતત્વ છે. ઇન્દ્રીય છે એ સ્વાદ લે ત્યા સુધી વાંધો નથી. પણ સ્વાદમા ફસાઇ જાય ત્યાં વાંધો છે. એ રીતે જીવ રુપમાં ફસાઇ જાય છે. પ્રાણ તો ત્યાં ને ત્યાં જ રહે છે. આ પ્રાણ અને જીવનો સંબંધ ક્યાં અને કેવો છે? પ્રાણ અને જીવનો સંબંધ અને કામગીરી છે એ શ્વાસોચ્છવાસના માધ્યમથી ઓળખાય છે.

શ્વાસોચ્છવાસમા ભીતરનુ જે બિંદુ છે ત્યા પ્રાણનુ રુપાંતર થાય છે, જીવનુ પ્રાણમા રુપાંતર થાય છે. બહારનુ જે બિંદુ છે ત્યા પણ એ રીતે રુપાંતર થાય છે. પણ આ બે બિંદુને ઓળખીને જો એકસાથે પકડવામા આવે ત્યારે જે અવસ્થા પ્રગટ થાય છે એ છે ભૈરવ અવસ્થા. અગાઉ આ વિધિ બતાવી. હવે એ વિધિની ગહેરાઇમા ઉતરવાની વિધિ બતાવે છે.

'વિષદ યુગ્મ' - વિષદ એટલે આકાશ, ખાલી જગ્યા. શ્વાસોચ્છવાસ ચાલે છે ત્યારે શ્વાસ અંદર જાય છે અને બહાર આવે છે. અંદર એક સ્પેસમાં - આકાશમા જાય છે અને બહાર પણ એક આકાશમા જાય છે. અંદરના આકાશને અંતરાકાશ કહે છે, બહારના આકાશને બહિરાકાશ કહે છે. આ બન્ને આકાશ પ્રત્યે ધ્યાન દેવાનુ છે અને જ્યારે આ ધ્યાન દેવામા આવે છે ત્યારે ભૈરવી અવસ્થા પ્રગટ થાય છે. ભૈરવી સત્તા વડે ભૈરવ અવસ્થા પ્રગટ થાય છે. આપણે શ્વાસ લઈએ પણ આપણને ખબર જ નથી કે બે આકાશ છે. જ્યારે સભાનતાથી જોવામા આવે ત્યારે આ અંદર અને બહાર એ બન્ને આકાશ પકડાય.

હવે પ્રાણમાથી જીવ ક્યારે બને છે અને જીવમાથી પ્રાણ ક્યારે બને છે? શાસ્ત્રીય પરિભાષામા જીવને અપાન કહે છે. ઉર્ધ્વ પ્રાણ, અધઃજીવ. પ્રાણ-અપાનની જે ગતિ છે એને બૌદ્ધ પરંપરામા અનાપાનસત્તિ યોગ કહ્યો છે. શ્વાસને જોવામા આવે એને વિપશ્યના કહી છે. પણ જોવુ શું? જોવાનુ એ છે કે પ્રાણમાથી અપાન અને અપાનમાથી પ્રાણ, અથવા તો પ્રાણમાથી જીવ અને જીવમાથી પ્રાણનુ રુપાંતર કઈ રીતે થાય છે, અને આ બેની વચ્ચે ભૈરવી અવસ્થા ક્યાં આવી.

આ શરીર છે, દેહ છે એ એક કારખાનુ છે, એક સાધન છે. આ સાધન બહુ રહસ્યમય છે. દેહનુ મુખ્ય લક્ષણ છે રુપાંતર કરવાનુ. તે દ્રવ્યનુ ઉર્જામા રુપાંતર કરે છે, અને એક ઉર્જાનુ બીજી ઉર્જામા રુપાંતર કરે છે. આપણે સ્થુળ ખોરાક લઈએ છીએ એમાથી શક્તિ આવે છે અને એ શક્તિનુ બીજી શક્તિમાં રુપાંતર થાય છે. પ્રાણનુ જીવમા અને જીવનુ પ્રાણમા રુપાંતર થાય છે. આ રુપાંતર ક્યાં અને કઈ રીતે થાય છે અને રુપાંતરની પ્રક્રિયાને આપણે વધારી કે ઘટાડી શકીએ કે કેમ? તંત્ર આ માટેની વિધિ આપે છે.

બહાર ભાણામા ખોરાક પડ્યો છે. બહાર પડ્યો છે ત્યા સુધી એમા કાંઇ નથી થતુ. પણ જેવો એ ખોરાક પેટમા ગયો એટલે એમાથી રસ, રસમાથી રક્ત બનશે. પછી એમાથી માંસ, મેદ, અસ્થિ, મજ્જા અને વિર્ય બનશે, આ ખોરાકને મોઢામા મુક્યા પછીની પ્રક્રિયા. એવી રીતે શ્વાસની જે ક્રિયા છે એમા રુપાંતર થાય છે. આ રુપાંતર અમુક સ્પેસમાં, આકાશમા થાય છે. અગાઉ કહ્યુ એમ અંદર અને બહાર એમ બે આકાશ છે, જ્યાં શ્વાસની અંદર જતી ઉર્જાનુ રુપાંતર થાય છે. બહાર અને અંદર, એ બન્ને આકાશમા પ્રાણનુ જીવમા અને જીવનુ પ્રાણમા રુપાંતર થયા કરે છે.

જે સત્તાથી આ પ્રક્રિયા ચાલ્યા કરે છે એ સત્તા સુષુપ્ત પડી છે. એ ભૈરવી સત્તા છે..."

🌹 *સ્વામી બ્રહ્મવેદાંતજી*  🌹

Jay Bhagvan

*'આપ સ્વયં 'પોતાને જ' સમજવા પ્રયત્નશીલ બનો,અભ્યાસી બનો.જેને તમે 'હું છું' કહો છો તે 'હું' શું છે? અગર જો આપણે આપણી અંદરની અંતઃચેતનાને જાગૃત કરવી હોય,એક શાંત રચનાત્મક,ઉચ્ચ ભાવનાત્મક અને દિવ્ય ક્રિયાત્મક ભૂમિકા રચવી હોય તો તે ત્યારે જ બને કે જ્યારે આપણે જાણીએ કે વાસ્તવમાં 'હું કોણ છું'...આ જે હું છે તે સ્ત્રી અને પુરુષ બંનેથી નિરપેક્ષ તત્ત્વ છે,તે દેહ નિરપેક્ષ તત્ત્વ છે.કોઈ પણ પ્રશ્નની નિષેધાત્મક બાજુ ત્યારે જ જોર પકડે કે જ્યારે તેની વિધેયાત્મક બાજુની ઉપેક્ષા કરવામાં આવે.આમ થતાં તેની રચનાત્મક શક્તિ શૂન્ય બની જાય છે.પરંતુ જો રચનાત્મક શક્તિનું અંતસ્તત્ત્વ જાગૃત થઈ જાય છે તો નિષેધાત્મક શક્તિની પોકળતા આપોઆપ ખુલ્લી પડી જાય છે.અગર જો અંતસ્ ચેતના જાગૃત થઈ જાય તો મામુલી માધ્યમ દ્વારા પણ પ્રચંડ કાર્ય થઈ શકે છે.'-પ.પૂ.દયાળુ ભગવાન*

Be your self

ताओ उपनिषाद (प्रवचन-10)
भरे पेट और खाली मन का राज....

एक बहुत प्रसिद्ध कथा है जूडो की। एक बहुत बड़ा तलवारबाज/ सोर्ड्समैन है। वह इतना बड़ा तलवारबाज है कि जापान में उसका कोई मुकाबला नहीं है। एक रात वह दो बजे अपने घर लौटा है। जब वह अपने बिस्तर पर लेटने लगा, तो उसने देखा, एक दीवार से बड़ा चूहा निकला है। उसे बड़ा क्रोध आया। उसने चूहे को डराने-धमकाने की कोशिश की अपने बिस्तर पर से ही, लेकिन चूहा अपनी जगह पर बैठा रहा। उसे बड़ी हैरानी हुई। वह बड़े-बड़े लोगों को धमका दे, तो भाग खड़े होते हैं! चूहा! उसको इतना क्रोध आ गया कि उसके पास में ही सीखने के लिए रखी लकड़ीे की तलवार उठा ली और जोर से चूहे पर हमला किया। हमला उसने इतने क्रोध में किया, चूहा जरा इंच भर सरक गया। उसकी तलवार जमीन पर पड़ी और टुकड़े-टुकड़े हो गई और चूहा अपनी जगह बैठा रहा। तब जरा उसे घबराहट पैदा हो गई। चूहा कोई साधारण नहीं मालूम होता। उसके वार को चूक जाना, इसकी कल्पना भी नहीं थी।

वह अपनी असली तलवार लेकर आ गया। लेकिन जब चूहे को मारने के लिए कोई असली तलवार लेकर आता है, तो उसकी हार निश्चित है। चूहे से डर तो गया वह बहुत और चूहा असाधारण है। हाथ उसका कंपने लगा। और उसे लगा कि अगर असली तलवार टूट गई, तो फिर इस अपमान को सुधारने का कोई उपाय न रह जाएगा। उसने बहुत सम्हल कर मारा। और जो जानते हैं, वे कहते हैं, जितना सम्हल कर आप निशाना लगाएंगे, उतना ही चूक जाएगा। क्योंकि सम्हलने का मतलब है कि भीतर डर है, भीतर घबड़ाहट है, कंपन है। अगर भीतर कोई डर या घबड़ाहट न हो तो आदमी सम्हल कर काम नहीं करता। काम करता और है, हो और जाता है। उसने तलवार मारी उसे। एक क्षण उसका हाथ बीच में कंपा और जब तलवार नीचे पड़ी, तो टुकड़े-टुकड़े हो गई। चूहा फिर जरा सा हट गया था।

उस तलवारबाज की समझ के बाहर हो गई बात। उसने होश खो दिया। उसने गांव में खबर की कि किसी के पास बिल्ली हो, तो ले आओ। दूसरे दिन गांव के एक धनपति ने अपनी बिल्ली भेजी। वह कई चूहों को मार चुकी थी। लेकिन तलवारबाज डरा हुआ था और जिस धनपति ने बिल्ली भेजी थी, वह भी डरा हुआ था। क्योंकि जब तलवारबाज की तलवार टूट गई हो, तो बिल्ली कहां तक सफल होगी?उधर बिल्ली को भी खबर मिल गई थी। बिल्ली ने बहुत चूहे मारे थे, लेकिन इस चूहे से आतंकित हो गई थी। रात भर सो न पाई। सुबह जब चली, तो पूरी तैयारी से चली। रास्ते में पच्चीस योजनाएं बनाईं। कभी-कभी उसके मन को भी हुआ, मैं यह क्या कर रही हूं! चूहे तो मुझे देखते ही भाग जाते हैं और मैं योजना कर रही हूं? लेकिन योजना कर लेनी उचित थी, चूहा असाधारण मालूम होता था।

बिल्ली दरवाजे पर आई। उसने भीतर देखा तो चूहे को देखकर कंप गई। चूहा बैठा था। तलवार टुकड़े-टुकड़े पड़ोस में पड़ी थी। इसके पहले कि बिल्ली आगे बढ़े, चूहा आगे बढ़ा। बिल्ली ने बहुत चूहे देखे थे। लेकिन कोई चूहा बिल्ली को देख कर आगे बढ़ेगा! बिल्ली एकदम बाहर हो गई।

तलवारबाज की हिम्मत बिलकुल टूट गई कि अब क्या होगा! सम्राट को खबर की गई कि आपके राजमहल की बिल्ली भेज दी जाए, अब कोई और उपाय नहीं है। सम्राट के पास जो बिल्ली थी, वह निश्चित ही देश की श्रेष्ठतम, कुशल बिल्ली थी। लेकिन वही हुआ जो होना था। सम्राट की बिल्ली ने चलते वक्त सम्राट से कहा, आपको शर्म आनी चाहिए, ऐसे छोटे-मोटे चूहों को मारने को मुझे भेजते हैं। मैं कोई साधारण बिल्ली नहीं हूं!

लेकिन उसने भी यह अपनी रक्षा के लिए कहा था। खबर पहुंच गई कि चूहा आगे बढ़ा और बिल्ली वापस लौट गई, कि तलवार टूट गई, योद्धा हार गया है, कि चूहे का आतंक पूरे गांव पर छाया हुआ है, चूहा साधारण नहीं है। लेकिन बचाव के लिए उसने राजा से कहा कि इस साधारण से चूहे के लिए आप मुझे भेजते हैं? सम्राट ने कहा, चूहा साधारण नहीं है। और आतंकित मैं भी हूं कि तू लौट तो न आएगी!

और जो होना था, वही हुआ। बिल्ली गई और उसने जोर से झपट्टा मारा। लेकिन चूक गई। दीवार से उसका मुंह टकराया, लहूलुहान होकर वापस लौट गई। चूहा अपनी जगह था

गांव में एक फकीर के पास भी एक बिल्ली थी। सम्राट की बिल्ली ने कहा कि अब और कुछ रास्ता नहीं है, उस फकीर के पास जो बिल्ली है, वो हम सब की गुरु है और जिससे हमने कला सीखी है। वह मास्टर कैट थी। उस बिल्ली को बुलाया गया। सारे गांव की बिल्लियां इकट्ठी हो गईं, क्योंकि यह चमत्कार का मामला था। अगर फकीर की बिल्ली हार ती है, तो फिर बिल्ली सदा के लिए चूहों से हार जाएगी।

चूहा अपनी जगह बैठा था। फकीर की बिल्ली जब भीतर जाने लगी, तो सभी बिल्लियों ने सलाह दी कि देखो ऐसा करना, कि वैसा करना। फकीर की बिल्ली ने कहा, मूर्खो, अगर योजना बनाओगी चूहे को पकड़ने की, तो चूहे को कभी न पकड़ पाओगी। क्योंकि जिस बिल्ली ने योजना बनाई, वह हार गई। योजना बनाने का मतलब ही यह है कि चूहे से डर गए तुम। चूहा ही है न! पकड़ लेंगे। पकड़ ने में किसी कला की जरूरत नहीं है, बिल्ली होना ही हमारी कला है। हम पकड़ लेंगे।

योद्धा ने भी कहा कि थोड़ा सोच लो, अगर तू भी लौट गई, तो मुझे घर छोड़ कर भागना पड़ेगा। क्योंकि इस कमरे के भीतर मैं अब नहीं जा सकता। उस चूहे को देखना भी ठीक नहीं है अब। वह वहीं बैठा है अपनी जगह पर। उस बिल्ली ने कहा, ये भी कोई बात हैं! सब शांत रहें।

वह बिल्ली भीतर गई और चूहे को पकड़ कर बाहर आ गई। बिल्लियों की भीड़ लग गई। उन सब ने पूछा कि चूहे को तुमने पकड़ा कैसे? क्या है तरकीब? उस बिल्ली ने कहा, मेरा बिल्ली होना काफी है। मैं बिल्ली हूं और यह चूहा है। चूहे सदा कोआपरेट/ सहयोग करते रहे। बिल्लियां सदा पकड़ती रहीं। यह हम दोनों का स्वभाव है, यह पकड़ा जाए गा और मैं पकड़ लूंगी। तुमने योजना बनाई, इसी से भूल हो गई। तुम बुद्धि को बीच में लाए,
इसी से परेशान हुए।

झेन फकीर इस कहानी को सैकड़ों साल से कहते रहे हैं। यह बिल्ली गरीब फकीर की बिल्ली थी। सम्राट की बिल्ली के बराबर न इसके पास शरीर था, न ताकत थी। इसके हाथ में तलवार भी न थी। यह साधारण बिल्ली थी। पर उस बिल्ली ने कहा कि मेरा स्वभाव, यह चूहे का स्वभाव, इसमें कोई अनहोना नहीं हुआ है।