🎇૧૪ મી નવેમ્બર, બાળદિન 🥰

બાળક એ વાસણ નથી.

 કે એમા બધું ભરી દઈએ

બાળક એ દીપક છે

એને કેવળ પ્રગટાવવાનો છે.

મેડમ મોન્ટેસરી

***

હું બાળક છું.

ભવિષ્ય મારું તમારા હાથમાં

સફળતા-વિફળતા મારી

નક્કી કરનાર છો તમે

નિર્દોષ-મૂક આખોની વિનંતી

સુખી થાવ તેવો મને બનાવો

વિશ્વ આશીર્વાદરૂપ બની જશે.

હે મારા પ્રિય બાળક ! તારું એકાદ સ્મિત નિરખવા માટે હું તને પ્રેમભર્યું ચુંબન આપું છું. ત્યારે જ મને સમજાયું કે પ્રભાતનું પહેલું કિરણ હિમાદ્રિના શિખરની ટોચને સ્પર્શતા સૌમ્ય મહાસાગરના કલ્પના શિશુ જેવું કેમ બની જાય છે ! નિત નિત આવતા સૂર્યકિરણને નિરખીને પૃથ્વીની કાયાને કેમ આનંદ આપે છે !

સ્વતંત્ર ભારતના વડા પ્રધાન અને પંચશીલ દ્વારા વિશ્વ બંધુત્વની ભાવના જગાડનાર ભારત રત્ન પંડિત જવાહરલાલ નેહરુંનો ૧૪ નવેમ્બર જન્મદિવસ છે. જે બાલદિન તરીકે ઉજવાય છે. વિશિષ્ટ ગુણો ધરાવતા પંડિત જવાહરલાલ નેહરુંમાં હંમેશાં બાળકો સાથે ભળી જવાનો સ્વભાવ હતો. તેમને બાળકો ખૂબ વહાલાં હતા. બાળકો પણ તેમને પ્રેમથી નહેરુચાચા કહેતાં હતા.

એકવાર એક બાળકે નહેરુ ચાચાને પ્રશ્ન પૂછયો કે આપની કઈ કઈ ઇચ્છાઓ હજુ અધૂરી છે ? નહેરુ ચાચાએ જવાબમાં લખ્યું (૧) મારા મનમાં એમ થાય છે કે હું છાનોમાનો કોઈ શેરડીના ખેતરમાં ઘૂસી જાઉં અને શેરડીના સાંઠા તોડીને ચૂસ્યા કરું (૨) ટાંગામાં બેસીને દિલ્હીના ચાંદની ચોકના દૃશ્યો નિહાળું. (૩) કોઈ ચાની હોટેલ પાસે ઊભા રહીને ક્રિકેટની કોમેન્ટ્રી સાંભળ્યા જ કરું. (૪) રાત્રે છાનોમાનો ઘરમાંથી નીકળી જઈને કોઈક બગીચામાં બેઠો બેઠો કવિતા લખું (૫) એક મજાનું મસિક કાઢું જેના ઉપર લખેલું હોય સંપાદક-જવાહરલાલ નહેરુ.

બાળકોને કલ્પ અને કુમળા છોડ સમાન ગણવામાં આવે છે. જે રીતે કોઈપણ છોડને પૂરતાં પ્રમાણમાં ખાતર, પાણી અને પોષક દ્રવ્યો ન મળે ત્યારે તે અકાળે કરમાઈ જાય છે. તેવી જ રીતે કુમળી વયનાં બાળકોને મા-બાપ અને સમાજ તરફથી પૂરતો પ્રેમ અને હૂંફ પ્રોત્સાહન, તેમજ સમતોલ પોષણ મળતા નથી ત્યારે તેમનો વિકાસ રૃંધાઈ જાય છે.

પંડિત નહેરું ના મતે ‘ભારતનું ભાવિ ઘડાય છે આપણાં ઘરોમાં અને શાળાઓમાં’ ભારતના આ ભાવિ ઘડવૈયાઓ એવાં બાળકોને રમવા-કૂદવાની, કુદરતનો આનંદ માણવાની અને કુદરતને ઓળખવાની પૂરતી તકો આપવાથી જ તેની માનસિક અને શારીરિક શક્તિઓનો વિકાસ થાય છે.

બાળકોના શિક્ષણ, પોષણ, શારીરિક, તંદુરસ્તી તેમજ સર્વાંગી વિકાસ પ્રત્યે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર પ્રયત્નશીલ છે. સમગ્ર ભારત વર્ષમાંથી બાળ લકવા નાબૂદી માટે સને ૧૯૯૫થી સમાજના સહયોગથી સરકારે બાળ લકવા વિરોધી ઝુંબેશ ઉપાડી છે. ગુજરાતમાં રાજ્ય સરકાર દ્વારા પ્રાથમિક શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતાં બાળકોના આરોગ્યની તપાસણી માટેનો રાજ્યવ્યાપી કાર્યક્રમ હાથ ધરવામાં આવ્યો છે. જેમાં બાળકોના આરોગ્યની જરૂરી તપાસણી કરી બાળકોને યોગ્ય સારવાર પૂરી પાડવામાં આવે છે.

દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે ભારતમાંથી બાળમજૂરીની સમસ્યાના નિરાકરણ માટે કાયદાકીય અમલને અગ્રતા આપી હતી. આપણા સમાજ માટે બાળમજૂરી પ્રથા કલંકરૂપ છે. તે પ્રથા નાબૂદ થાય તે માટે દેશભરમાં જુદા જુદા વ્યવસાયોમાં કામ કરતા બાળમજૂરોને શોધી કાઢી તેમના પુનઃ વસવાટ અને કલ્યાણ માટેના પ્રયાસો આદરવામાં આવેલ છે. વિશ્વ વ્યાપી યુનેસ્કો સંસ્થા દ્વારા પણ બાળ-કલ્યાણની પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવામાં આવી છે.

બાળકો માટે અનહદ પ્રેમની લાગણી ધરાવતા ભારતના નવયુવાનોના પ્રેરણામૂર્તિ સમાન પંડિત જવાહરલાલ નેહરું બાળકોને મળવાની રમાડવાની, એમની સાથે વાતો કરવાની એકેય તક જવા દેતા નહોતા. આવા બાળકોના વાત્સલ્યમૂર્તિ નેહરુ ચાચાના જન્મદિનને બાળદિન તરીકે ઊજવવામાં આવે છે. ત્યારે ‘બાળકો દેશના પાયાની ઇંટ છે.. તેમને બાળપણથી જ દેશ માટે એવી રીતે ઘડવા અને પકવવા જોઈએ કે જેથી રાષ્ટ્રની ઇમારત આલીશાન બને.’ ચાચા નહેરુના આ ઉચ્ચારણો સાર્થક બનાવવા ચાલો આપણે સૌ બાળકો પ્રત્યે સદ્ભાવ, પ્રેમ અને હૂંફની વિકાસ પ્રત્યે સભાનતા કેળવીએ.

‘આજનાં બાળકો જેવું જ આવતી કાલનું હિંદ બનશે, તેમની સાર સંભાળ રાખવામાં આવે તો આવતી કાલનું ભારત ઉત્તમ બનશે. જવાહરલાલ નહેરુના આ ઉચ્ચારણો સાંપ્રત સમયમાં એટલા જ યથાર્થ બની રહ્યાં છે.’